Hakemi Use Kazıları

Hakemi Use Türkiye’nin güneydoğusunda modern Türkiye-Suriye sınırından yaklaşık 150 km içerde, Önasya’nın önemli Neolitik yerleşimlerinden Çayönü Tepesi’nden kuş uçumu 80 km doğuda yer almaktadır. Kazılar, Dicle Nehri üzerinde inşa edilen Ilısu Barajı Projesi çerçevesinde, Diyarbakır Müze müdürlüğü başkanlığında,Ankara Hacettepe Üniversitesi’nden Doç. Dr. Halil TEKİN’in bilimsel sorumluluğu altında bir heyet tarafından yürütülmektedir. 2001 yılında başlanılan kazıların Ilısu Baraj inşası bitene kadar sürdürülmesi planlanmaktadır.

Konum

Hakemi Use, Diyarbakır İli, Bismil İlçesi sınırları içinde yer almaktadır. Bölgenin büyük boyutlu höyük yerleşimi olan ve Assur’un eyalet merkezi Tushan olduğu varsayılan Ziyaret Tepe’nin 3km batısındadır. Günümüzde pamuk tarlası içinde bulunan ve Dicle Nehrinin sağ kıyısında yer alan merkez, yaklaşık 120m çapında ve 4m yüksekliğinde bir höyük yerleşimidir. Tarlanın sahibi Yusuf’tan hareketle yerel halk tarafından “Yusuf Tepesi” anlamına gelen Hakem-i Use şeklinde adlandırılan yerleşimin üzerinde uzun yıllar tarım yapıldığından üst katmanlarında yoğun tahribat mevcuttur. 2001, 2002 ve 2004 kazı sezonlarında çalışmalar yerleşimin kuzey kesiminde yürütülürken, 2005 sezonunda güneyde yeni açılan açmalarda çalışılmıştır.

Stratigrafi

Kazı çalışmalarında iki açmada ana toprağa inmek mümkün olabilmiştir. Böylelikle Hakemi Use’nin stratigrafisi tespit edilmiştir. Yerleşimde üç ana dönem bulunmaktadır. Bunlar:

I. Dönem: Erken Demir Çağ /Geç Assur Dönemi

II. Dönem: Geç Tunç Çağ /Orta Asur Dönemi

III. Dönem: Geç Neolitik Dönem-Hassuna/Samarra Dönemi

Söz konusu dönemlerden Erken Demir Çağ ve Geç Tunç Çağ’a ait düzenli bir mimari maalesef ele geçirilememiştir. Günümüzde yerleşimin 4 m civarındaki arkeolojik dolgusunun sadece 0.50 m’lik bölümü bu iki döneme aittir. Geri kalan 3.5 m’lik arkeolojik dolgu Geç Neolitiği içermektedir.

Sonuçlar

Hakemi Use kazısında elde edilen sonuçları şu şekilde sıralamak mümkündür:

  • Yerleşimin üst katmanında ele geçen tek renkli ve hızlı çarkta üretilmiş seramik, bölgede çok iyi bilinen Geç Assur seramiğidir.
  • Doğu ve Güneydoğu Anadolu’da Erken Demir Çağ süresince görülen “Oluklu Kaplar”dan 2005 yılında bolca ele geçmiştir. Kazılan alanda bu seramikler çoğunlukla çukurlar içinde ele geçmektedir.
  • Hakemi Use’de kültür katmanın yaklaşık dört metre olduğu saptanmıştır.
  • Yerleşimin ana katmanı Geç Neolitiktir (Yaklaşık 3.5 m lik bir dolguyu içermektedir).
  • Geç Neolitik sonlarında yerleşim terk edilmiş ve uzun bir süre iskan edilmemiştir.
  • Hakemi Use Geç Neolitik sakinleri uzak mesafelerle ilişki içindedir. Bir taraftan Orta Mezopotamya, diğer taraftan Suriye-Kilikya kültür bölgesi ile bağlantıların kanıtları ele geçmiştir.
  • Hakemi Use Yukarı Dicle Vadisi’nde kazısı yapılmış ilk ve tek gerçek bir Hassuna/Samarra yerleşimidir.
  • Hakemi Use bugün için Hassuna/Samarra seramiğinin Önasya’daki kuzey sınırını oluşturmaktadır.

Kaynakça

TEKİN, H., 2003 ‘Hakemi Use 2001 kazısı.’ 24. Kazı Sonuçları Toplantısı I, Ankara: 59-70.

TEKİN, H., 2004a ‘Preliminary results of the 2001 excavations at Hakemi Use.’ N. Tuna, J. Greenhalg ve J. Velibeyoğlu (eds) Salvage Project of the Archaeological Heritage of the Ilısu and Charchemish Dam Reservoirs Activities in 2001, METU, Ankara: 450-462.

TEKİN, H., 2004b ‘Yukarı Dicle Vadisi’nde Bir Hassuna/Samarra Yerleşimi: Hakemi Use.’ Anadolu/Anatolia ek dizi no. 1(Ankara Üniversitesi, I-II Ulusal Arkeolojik Araştırmalar Sempozyumu), Ankara: 263-273.

TEKİN, H., 2004c ‘Hakemi Use (Diyarbakır) 2002 Yılı Kazıları.’ 25. Kazı Sonuçları Toplantısı I, Ankara: 273-    278.

TEKİN, H., 2005a ‘Hakemi Use: a new discovery regarding the northern distribution of Hassuna/Samarra pottery in the Near East.’ Antiquity vol. 79 nr. 303. http://antiquity.ac.uk/ProjGall/tekin/index.html

TEKİN, H., 2005b ‘Yeni Buluntuların Işığı Altında Anadolu’da Hassuna/Samarra Seramiğinin Yayılımı Üzerine Bir Gözlem.’ Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi vol. 22, 1: 183-202.

TEKİN, H., 2006a ‘Hakemi Use Kazısında Ele Geçen Kilden Bir Hassuna Figürini.’ A. Erkanal-Öktü ve diğerleri (eds) Hayat Erkanal’a Armağan, Kültürlerin Yansıması: 717-722, İstanbul: Homer Yayınları.

TEKİN, H., 2006b ‘Hakemi Use (Diyarbakır) 2004 Kazıları.’ 27. Kazı Sonuçları Toplantısı I, Ankara: 289-296.

TEKİN, H., 2006c ‘Yatay Oluk Bezekli Seramik Grubunun Ele Geçtiği Yeni Bir Merkez: Hakemi Use.’  Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi vol. 22, 1: 151-172.

TEKİN, H., 2007a ‘Hakemi Use (Diyarbakır) 2005 Yılı Kazıları.’ 28. Kazı Sonuçları Toplantısı I, Ankara: 357-374.

TEKİN, H., 2007b ‘Hakemi Use: Güneydoğu Anadolu’da Yeni Bir Son Neolitik Merkez.’ M. Özdoğan ve N. Başgelen (eds) Türkiye’de Neolitik Dönem, Anadolu’da Uygarlığın Doğuşu ve Avrupa’ya Yayılımı, Yeni Kazılar-Yeni Bulgular: 47-65. İstanbul: Arkeoloji ve Sanat yayınları.

TEKİN, H., 2007c ‘New discoveries concerning the relationship between the Upper Tigris region and Syro-Cilicia in the Late Neolithic.’ Anatolian Studies 57: 161-169.

TEKİN, H., 2007d ‘Hakemi Use (Diyarbakır) 2006 Yılı Kazıları.’ 29. Kazı Sonuçları Toplantısı I, Ankara: 1-10.

 

Hakemi Use’de yürütülmekte olan kazı çalışmaları için ayrıca bkz.

http://www.hakemiuse.hacettepe.edu.tr/

http://www.tacdam.metu.edu.tr/index.php@option=com_content&task=view&id=35

http://antiquity.ac.uk/ProjGall/tekin/index.html

http://cat.une.edu.au/page/hakemi%20use

http://tayproject.org/TAYmaster.fm$Retrieve?YerlesmeNo=3393&html=masterengdetail.html&layout=web